اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram

شناخت مراجعه كننده در فرايند مشاوره

اخبار علمی پزشکی, بهداشت روان, مشروح اخبار, مقالات و تحقیقات پزشکی

درك احساسات ، نيازها ، روياروئي با احساسات ، رازداري حرفه اي
  ضرورت شناخت احساسات و نيازهاي مراجع:
  انتظارات آموزشي :
از خوانندگان محترم انتظار مي رود در پايان مطالعه بتوانند :
  1- اهميت شناخت احساسات و نيازهاي مراجع را بفهمند .
  2- نكات مهم در شناخت مراجع رابدانند.
  3- انعكاس احساسات و انعكاس محتواي گفتار مراجع را توضيح دهند .
  4- رازداري حرفه اي و اصول اخلاقي فرايند مشاوره را بيان نمايند .
  ضرورت شناخت احساسات و نيازهاي مراجع :
  يكي از مهمترين گامهاي انجام يك مشاوره كيفي و اثر بخش شناخت مراجعه كننده است .
  شناخت احساسات ، نيازها و جنبه هاي شخصيتي مراجع  يك اولويت مهم جهت كمك به شناسائي و حل مشكلات مراجع مي باشد.
  شناسائي احساسات مراجع لازمه موفقيت مشاور در فرايند مشاوره است.
  با شناسائي احساسات و انعكاس آن مراجع در مي يابد كه احساس و گفتارش توسط مشاوربخوبي پذيرفته شده است .
  احساس پذيرش مراجع را تشويق مي كند تا بهتر و عميقتر به بررسي مشكلات خود بپردازد .
  شناخت احساسات و پاسخ مناسب آن از مقاومت مراجع مي كاهد .
  شناخت و انعكاس احساسات ، شناسائي و تغيير رفتار نامناسب مراجع را تسهيل مي كند .
  شناخت احساسات به شناسائي كامل جوانب مختلف زندگي مراجع مي انجامد.
   شناخت احساسات ، شرائطي را فراهم مي آورد كه مراجع به ارزيابي اعمال و رفتارخود تشويق شود.
   شناخت احساسات ، به مراجع كمك مي كند تا بمنظور تغيير رفتارمسئوليت پذير شود .
  و درنهايت به مراجع مي فهماند كه او مي تواند تصميم گيرنده موفقي باشد . 
  طبقه بندي يكساني براي احساسات وجود ندارد . مي توان احساسات را به سه دسته تقسيم نمود :
  احساسات مثبت مانند : شادي ، احساس ارزشمندي ، اعتماد به نفس ، عشق و محبت ، رضايت و خشنودي ، خوش بيني ، احساس امنيت و…
  احساسات منفي مانند : ترس ، اضطراب ، احساس گناه ، غمگيني ، خصومت و…
  احساسات دوگانه ( داشتن احساسات متضاد در يك لحظه نسبت به يك مورد ) مانند : عشق و نفرت ، غم و شادي ، امنيت و دلهره ، و…
  نكات مهم جهت شناخت مراجع :
1- ثبت مشخصات دموگرافيك و اجتماعي (ID  ):
  نام نام خانوادگي / سن / وضعيت تاهل / سن ازدواج / سطح تحصيلات / وضعيت اجتماعي ، اقتصادي / شغل / تعداد فرزندان / درمورد خانم ها تعداد بارداري ها و نتايج آن /
2- بررسي وضعيت ( SITUATION ) :
  خودش مراجعه كرده ( مراجعه مستقيم ) / ازسوي بهورز / كاردان / كارشناس / ماما معرفي و ارجاع شده است .
  در مورد خانم ها مثلاٌ براي تنظيم خانواده: سابقه شكست در روش پيشگيري از بارداري / سابقه مصرف كنتراسپتيو / اطلاع همسر از مراجعه وي / نظر همسر / سابقه سقط و نوع  آن و… بررسي مي شود .
3- بررسي وضعيت عاطفي ( EMOTIONAL) :
  اضطراب و نگراني / غمگيني و افسردگي / خشم و عصبانيت / آرام /و…
  4- وضعيت فيزيكي :
  چگونگي نشستن مراجع : راحت و آرام نشسته / بي قرار است / دچار درد شديد است / خونريزي دارد و…
  روياروئي با احساسات مراجعه كننده :
               انعكاس احساسات مراجع :
  احساسات با افكار كاملاٌ تفاوت دارد .
  جاي افكار در سر است ولي جاي احساسات در پيوند با حواس فيزيولوژيكي است .
  فردي كه احساس هيجان مي كند ممكن است در عضلاتش : درگردن يا شانه هايش احساس كشيدگي كند / يك شخص مضطرب ممكن است كف دستهايش عرق كرده و تپش قلب داشته باشد يا دلش بهم بخورد .
  مراجعان غالباٌ سعي مي كنند تا از شناسائي احساساتشان اجتناب كنند چراكه آنها مي خواهند از دردي كه همراه هيجانات نيرومندي مانند : غم ، نااميدي ، خشم ، اضطراب و.. وجود دارد دوري نمايند .
  اگر مراجع در تماس با احساساتش باشد و آنها را تجربه كند معمولاٌ به سمت جلو حركت خواهد كرد .
  مشاوران كم تجربه معمولاٌ مراجع را به گريز از احساساتشان تشويق مي كنند .ما يادگرفته ايم كه بگوئيم : گريه نكن ، همه چيز درست خواهد شد .در حالي كه به احتمال زياد هيچ چيز درست نخواهد شد و شخص واقعاٌ نياز دارد گريه كند تا از درد هيجانيش خلاص شود .
  بايد به مراجع آموخت تا هيجاناتشان را تجربه كنند يعني مي توانند گريه كنند ، فرياد بكشند ، در انديشه غرق شوند ، سرگردان باشند ، گاه بترسند و…
  با اين كارشما به مراجع كمك كرده ايد كه از هيجاناتش خالي شود و پيشرفت كند . اين فرايند رها كردن هيجانات را اصطلاحاٌ تخليه هيجاني يا پالايش ( CATHARSIS )  مي نامند .
  بايد ميان احساسات و افكار مراجع تفاوت قائل شويم .
  غالباٌ افراد واژه احساس را در توصيف يك فكر بكار مي برند . مانند:اگر بگوئيم احساس عصباينت مي كنم / يك احساس را بيان نموده ايم .اما وقتي مي گوئيم احساس مي كنم همسر براي TL رضايت نمي دهد درواقع يك احساس را بيان نمي كنم . بلكه كه يك انديشه و فكر را بيان مي كنم .
  عبارت احساس مي كنم اگر متعاقبش يك رديف واژه باشد معمولاٌ انديشه است كه بيان شده و احساس نيست .
  احساسات معمولاٌ با يك واژه بيان مي شوند . مانند : عصبانيت ، غمگيني ، افسردگي ، ناكامي ، شادي ، آرامش و…
  افكار تنها مي توانند بصورت عبارتي از واژ ه ها  بيان شوند .
  يك مشاور با تجربه بطور مداوم احساسات مراجع خود را تشخيص داده و آنها رزا در زمانهاي مناسب به خود او برمي گرداند .
  گاهي اوقات يك مراجع مستقيماٌ خودش به شما مي گويد چه احساسي دارد .
  گاه لازم است مشاور در خلال گوش كردن به حرفهاي مراجع و يا از راه توجه به رفتارهاي غيركلامي به احساس مراجع پي ببرد .
  با تمرين ، تشخيص احساساتي مانند تنيدگي ، پريشاني ،غمگيني ، اضطراب و… از حالت بدني و حركات و چهره فرد بسيار آسان است .
  اشكهائي كه در چشمان مراجع جمع مي شود غم اورا به شما نشان   مي دهد .گاهي اوقات اشخاص نيازمند اجازه اند تا بگريند زيرا گريه در فرهنگ ما و بويژه براي مردان اغلب كاري ناپسنديده شمرده                    مي شود .
  گاهي اوقات به مراجع مي توان گفت : از نظر من اشكالي ندارد اگر گريه كني . يا مانعي ندارد گريه كني . هنگام گريه به اودستمال ندهيئ تا اشكهايش را پاك كند و سعي در آرام كردن او داشته باشيد. بگذاريد هيجان او به طور طبيعي فروكش كند .
  گاهي اوقات وقتي شما عصبانيت مراجع را با گفتن اينكه شما عصباني هستيد و يا به نظر عصباني مي رسيد به او باز مي گردانيد او با حالت عصبانيت مي گويد : نه من عصباني نيستم . اين عصبانيت مستقيماٌ متوجه مشاور است . در اين مواقع شما مراجع را قادر ساختيد عصبانيتش را كه نمي خواست بروز دهد ، آشكار سازد .
  نتيجه آنكه يك مشاور بايد مراجع را قادر سازد تا بطور كامل هيجانات خود را تجربه كند و در نتيجه تخليه هيجاني احساس آرامش نمايد .
  مانند مثال :
  مراجع : من از همسرم انتظار بيشتري دارم تا شرائط مرا با توجه به بيماري ام درك كند .حتي اصلاٌ فكر    نمي كردم با من اين گونه رفتار كند .
  مشاور : شما آزرده شده ايد و يا شما عصباني هستيد .
  انعكاس محتواي گفتار مراجع :
  يكي ديگراز وظايف مشاور آن است كه جزئيات مهم محتوائي كه مراجع در حال گفتن آن است را بيرون بكشد و آنها را براي مراجع روشن سازد .
  موثرترين روش براي انجام اين كار ، بازگو كردن محتواي گفتار يا انعكاس محتواست .
   انعكاس محتوا به معني اين نيست كه مشاور گفته هاي مراجع را طوطي وار و يا كلمه به كلمه بيان كند .
  مشاور جزئيات مهم محتوائي كه مراجع گفته است را بگونه اي روشنتر و گاهاٌ با عبارات خودش نه مراجع بيان مي كند .
  مانند مثال :
  مراجع : شوهرم شرائط مرا درك نمي كند ، عليرغم داشتن دو بچه با توجه به بيماري مي خواهد من بچه دار شوم . دائماٌ بهانه كرده و با من بد اخلاقي مي كند و…
  مشاور : به نظر مي رسد شما نمي توانيد همسرتان را راضي كنيد .و يا شما مشكلات ارتباطي بسياري با همسرتان داريد .
  مراجع : مي خواهم در مورد موضوعي كه واقعاٌ مرا نگران كرده است براي شما صحبت كنم .
  مشاور : اوهوم
  در مثالهاي بالا مشاهده نموده ايم كه  مراجع از هيچ پاسخي به غير از پاسخهاي كوتاه و انعكاس محتوي استفاده نكرده است .
  پاسخهاي كوتاه ، انعكاس محتوي و انعكاس احساسات اساسي ترين و مهمترين مهارتها هستند .
  به تجربه در خواهيد يافت كه مي توانيد تركيبي از انعكاس محتوي و احساس را به كار ببريد .
  مانند: شما عصباني هستيد چراكه همسر شما به قول خود در خصوص TL عمل نكرد .
  پاسخ مشاور شامل احساس و محتوااست .
  شما عصباني هستيد همان بيان احساس است .
  علت عصبانيت و قول همسر انعكاس محتوا است .
  رازداري حرفه اي ورعايت اصول اخلاقي :
  1- رازداري : محرمانه ماندن اسرارموجب مي شود :
   مشاوره حداكثر تاثير گذاري را داشته باشد.
  مراجع نسبت به رازداري مواردي كه براي مشاور بازگو نموده است اطمينان خاطر پيدا كند .
  اطمينان خاطر از مشاور و رازداري باعث مي شود تا مراجع درمورد جزئيات محرمانه ترين افكار خود صحبت كند .
  اطلاعات شخصي مراجع در رابطه با همسريا شريك جنسي او نبايد در اختيار ساير اعضاي خانواده ويا پرسنلي كه در ارتباط مستقيم با او نيستند قرار گيرد .  مگر در مواردي كه تهديدي براي سلامت مراجع باشد .
  مواردي وجود دارد كه در آنها رازداري كامل يا غيرممكن و يا نامطلوب و يا غير اخلاقي است :
  نياز براي نگهداري سوابق .
  الزامات حرفه اي ( درميان گذاشتن وضعيت مراجع با مراجع انتظامي در شرائط خاص مانند مراجع خطرناك ).
  مواردي كه مراجع نيازمند حمايت اجتماعي ، رواني ، اقتصادي و.. باشد . مانند : معرفي به اداره بهزيستي و يا كميته امداد .
  هنگام كاربا ساير دست اندركاران، مانند : پزشكان همكار  ، مددكاران ، سازمانهاي مرتبط و…
  هنگام شركت در سمينارها ، كنفرانسها ،برنامه هاي آموزشي ، پژوهشي و … هرچند با تغيير اسامي و ديگر جزئيات مي توان هويت مراجع را پنهان نگهداشت .اما تصوير برداري و يا ضبط برنامه هاي جلسات مشاوره گهگاهي مشكلاتي را بوجود مي آورد .
  مشاوره خانوادگي : هنگامي دويا چند عضو خانواده به مشاوره نياز دارند .
  در مواردي كه قانون افشاي اطلاعات را مقرر مي دارد . مانند :احضار مشاور به جلسات دادگاه جهت اداي پاره اي توضيحات پيرامون مراجع .
  هنگامي كه سلامت فرد تهديد شود .
  عليرغم شرائط فوق بايد به مراجع اين اطمينان را داد كه رازداري تاحد امكان محفوظ نگهداشته مي شود .
  لازم است مشاورنيزدر مورد اينكه چگونه با موضوع راز داري برخورد كند تصميم بگيرد .
  گاه لازم است منتظر مان تا خود مراجع موضوع راز داري را مطرح نمايد .بعد مي گوئيم آنچه را كه شما در اينجا مطرح مي كنيد تنها بين من و شماست .
  چنانچه موردي براي افشاء اطلاعات باشد مي توان از مراجع اجازه گرفت .
  2- خلوت مشاوره ( PRIVACY) :
  فضاي مشاوره بايد بگونه اي باشد كه مراجع در آن احساس امنيت كند .
  صداي بيرون در اتاق مشاوره شنيده نشود و صداي مراجع به بيرون نرود .
  در شرائط استاندارد بايد ضد صدا باشد .
  شرائط طوري نباشد كه افراد در آن تردد داشته باشند .
  فرايند مشاوره نبايد بوسيله افراد ديگر كه در ميزنند و يا بي اجازه وارد اتاق مي شوند قطع شود .
  هيچكس حق ورود به اتاق مشاوره را ندارد مگر در مواقع خيلي استثنائي .
  3- حفظ منزلت مراجعه كننده ( DIGNITY) :
  صرف نظر از اينكه مراجع چه كسي باشد و يا رفتار او چگونه است ، چه لباسي پوشيده است ، خوشبو باشد و يا بد بوو… براي كمك نزد شما آمده است .
  شايسته است با او همانند انسان ارزشمندي رفتار كنيد .
  بها دادن به مراجع شرائط مطلوبي را فراهم مي آورد تا توانمنديهاي بالقوه خود را به حد اكثر برساند .
  احساسات خوب و ارزشمندبودن موجب شناخته شدن استعداد هاي فرد مي شود.  
  4- ارزشها و نگرشهاي مراجع :
  ارزشها و باورهاي فرهنگي و اجتماعي مراجع براي او داراي اهميت هستند .
  ارزشها با مذهب ، تحصيلات ، فرهنگ و تجارب شخصي فرد تحت تاثير قرار مي گيرند .
  ارزشهاي هرفرد نگرش اورا شكل داده و راهي است كه از طريق آن درباره افراد يا ايده هاي مشخص فكر مي كند و يا واكنش نشان مي دهد .
  واكنشهاي متقابل بين مراجع و مشاور يا پرسنل ارائه دهنده خدمت از زماني كه مراجع وارد سيستم مي شود تا زماني كه از سيستم خارج  مي شود رضايت مراجع از مشاور يا پرسنل ارائه دهنده خدمت تحت تاثير قرار مي دهد .
  رعايت زمان انتظار دريافت خدمت و نجوه ارائه خدمت در ميزان رضايت فرد موثر خواهد بود .
  5- حقوق مراجعه كننده :
  هر مراجع كه براي دريافت خدمت مراجعه مي كند داراي حقوقي است .
  در برخي سيستمها ارائه كننده خدمت براي مراجع حقي قائل نبوده و براين باور است كه تنها اوخير و صلاح مراجع را  مي داند و مي تواند براي او تصميم بگيرد .
  حقوق مراجعه كننده عبارتند از :
  1- حق دريافت اطلاعات . در مورد تنظيم خانواده مواردي مانند : مكانيسم عمل روشهاي پيشگيري ، محاسن ، عوارض احتمالي ، روشهاي استفاده و..
  2- حق دسترسي به خدمات . صرفنظر از جنسيت ، كيش ، رنگ ، نژاد ، وضعيت تاهل ، محل سكونت …
  3- حق انتخاب آگاهانه : ( مثلاٌ در خصوص تنظيم خانواده )
– حق استفاده از تنظيم خانواده
– حق استفاده از روش دلخواه
– حق تغيير روش
– حق ادامه ندادن روش پيشگيري از بارداري
– حق انتخاب محل گرفتن خدمات
– 4- حق سالم بودن خدمات : مانند ارائه صحيح خدمات ، رعايت استريليزاسيون ، سالم بودن وسائل ، آگاهي از عوارض ، ميزان موثر بودن روشها و..
– 5- حق حفظ محرميت و رازداري .
– 6- حق احترام و ارائه نكته نظرات .
– 7- حق دريافت تداوم خدمت .
  خلاصه مطالب ارائه شده :
  آنچه مشاوربايد بداند و در فرايند مشاوره بدان عمل نمايد :
  درباره محيط فيزيكي مانند اتاق ، صندليها ، ترتيب نشستن ، خلوت بودن محيط توجه داشته باشد.
  مرزهاي رازداري را بداند .
  به سطح توانائي خود آشنا باشد .
  از پيشداوري ، تقليد و تعصب خود آگاه باشد .
  زمان كافي در نظر بگيرد .
  ساير نگرانيها و دلواپسيها را كنار بگذارد .
  آرام و خونسرد باشد .
  در شرائط راحتي بنشيند ، به حالات و حركات خود توجه نمايد .
  آهنگ و بلندي صداي خود را تنظيم كند .
  به ارتباطهاي غير كلامي خود توجه كند .
  بصورت متناوب تماس چشمي برقرار كند .
  اجازه مكث و سكوت مختصر بدهد .
  به احساسات مربوطه توجه نمايد .
  در حالت عادي گوش فرا دهد .
  از هدف جلسه آگاهي داشته باشد .
  جزئيات و اسامي را به خاطر بسپارد .
  پرسشهاي مشخص و روشن مطرح نمايد .
  در تصميم گيري كمك نمايد .
  به يافتن راه حل كمك كند .
  آنچه مشاور نبايد انجام دهد :
  اطمينان بخش نابجا داشته باشد و قول دهد .
  هنگامي كه مقدور نباشد ، به رازداري قول دهد .
  تمسخر كند .
  قضاوت نمايد .
  تحقيركننده باشد .
  منتقد ، زورگو باشد .
  برچسب بزند .
  نصيحت كند .
  احساسات مراجع را نپذيرد .
  وابستگي ايجاد كند .
  قصد فريب داشته باشد .
  حالت باز جوئي داشته باشد .
  اظهارات عاطفه آميز داشته باشد .
  موجب قطع سخنان مراجع شود .
  زياد سخن بگويد .
  به صداي بلند اظهار نظر نمايد .
  زياد سئوال نمايد .
  چارچوب جلسه را رعايت ننمايد .
  دنبال جزئيات باشد .
  سكوت غير ضرور داشته باشد .
  براي مراجع تصميم گيري كند .
  راه حل ارائه نمايد .
تنظيم : 

محمودرضا هاشم ورزي كارشناس ارشد بهداشت روان

MPHبهداشت روان و اعتياد – مدرس دانشگاه  

 [email protected]

منابع سایت

بخشی از محتویات سایت با توجه به اجازه نامه موجود در بخش کپی رایت سایت های زیر از این سایت ها جمع آوری شده است اگر محتوایی از سایت شما اینجا منتشر شده است و منبع ذکر نشده است به ما از طریق نظرات اطلاع دهید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *