خواص گیاه لگجی و عناصر ارزشمند بیوشیمیایی این گیاه

گیاه لگجی یا کبر (کاپاریس) در مناطق وسیعی از کشور ما رویش دارد و بسیار پر خاصیت و پر کاربرد است. این گیاه به خاطر میوه و غنچه های گل خوراکی مورد استفاده واقع می شود. در این مطلب قصد داریم شما را با خواص گیاه لگجی بیشتر آشنا نماییم.

آشنایی با خواص گیاه لگجی یا کبر

گیاهان دارویی از زمان های خیلی دور به عنوان مهمترین روش درمانی شناخته شده هستند. در دو دهه اخیر به اثرات سلامتی گیاهان دارویی خوراکی توجه زیادی شده است. زیرا این گیاهان با اثربخشی سودمند، دارای عوارض جانبی کمتری می باشند. در این مطلب قصد داریم شما را با گیاه دارویی خوراکی لگجی یا کاپاریس آشنا نموده و به خواص مفید آن اشاره نماییم.

طبق شواهد این گیاه دارای خواص ضد سرطانی و ضد باکتریایی بوده و ترکیبات آنتی اکسیدانی و پلی فنولی موجود در آن به ارتقا سلامتی بدن و درمان بعضی بیماری ها کمک خواهد کرد. گیاه لگجی یکی از گیاهان پر خاصیت و پرکاربرد است که در مناطق وسیعی از کشور رویش داشته  و بیشتر به خاطر میوه و غنچه های گل خوراکی مورد استفاده واقع می شود.

از میوه نرسیده لگجی جهت تهیه انواع ترشی و غنچه های پخته شدن آن برای طعم دهی بی نظیر به عنوان چاشنی برخی غذاها استفاده می شود. جالب است بدانید در طب سنتی برای گیاه لگجی خواص درمانی زیادی ذکر شده از جمله کاهش قند و چربی خون. در میان کشورهای مختلف دنیا کشور اسپانیا بزرگترین تولید کننده گیاه کاپاریس یا لگجی در دنیا شناخته شده که حدود سه هزار هکتار از اراضی اش را تحت کشت این گیاه قرار داده است و تقریبا نصف تولید جهانی را در دست دارد.

کشورهایی از جمله ایتالیا، فرانسه ، هندوستان، امریکا، یونان، ترکیه و الجزایر از مهمترین تولید کنندگان کاپاریس در دنیا محسوب می شوند. ولی نکته جالب این است که اسپانیا بیشترین میزان واردات لگجی خام را هم را در اختیار دارد که بعد از فراوری آن به محصولاتی از جمله ترشی، شوری و سس صادر می کند. قابل ذکر است از سال ۱۳۸۰ صادرات کاپاریس خام از کشورمان شروع شده ولی در طول این سال ها با نوسانات زیادی همراه بوده است.

گیاهشناسی لگجی

گیاه لگجی به صورت بوته یا درختچه چندساله با اسم انگلیسی Caper متعلق به خانواده کاپاریداسه می باشد. در عربی به این گیاه اصف، شفلح اطلاق می شود. در ایران گیاه لگجی یا کاپاریس معمولا با اسامی کبر، کورزه، کبرو، کور، گورک، مارگیر، کبرک، خیاروک، کبپر، لگجین، علف مار، خاروک، هندوانه کوهی و … شناخته می شود.

کبر یا لگجی بوته ای است خودرو که معمولا در شکاف سنگ ها و صخره ها یا بر دیوار خانه های قدیمی و زمین های سنگلاخی می روید. این گیاه در بلندی ها فرم آویز و در دست ها روی زمین پهن می شود. گیاه لگجی شاخه های کشیده و متراکم داشته و سراسر آن را خارهای قلابی و خطرناک احاطه کرده است.

برگ های این گیاه سبز رنگ و بیضی شکل بوده و گل های معطر آن از اواسط بهار تا تابستان با رنگ سفید متمایل به بنفش نمایان می شوند. میوه ها هم بعد از پایان عمر گل ها با پایه های باریک از شاخه های جوان آویزان می گردند. میوه لگجی شبیه میوه بلوط بوده و خطوط موازی روی آن دیده می شود. رنگ میوه نارس سبز و میوه رسیده زرد می باشد.

همچنین داخل میوه رسیده لگجی قرمز رنگ است که سرانجام بعد از بلوغ ترک بر می دارد. درون میوه پر از دانه های سیاه بوده که حالت چسبنده و لزج دارند. این دانه ها یکی از روش های تکثیر گیاه لگجی محسوب می شوند. در ادامه باید اشاره کرد لگجی بومی نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان از جمله جنوب قاره اروپا ، شمال افریقا، استرالیا، هندوستان و بخش وسیعی از کشورهای شرق میانه می باشد.

این گیاه در دشت های گرم و خشک تا معتدل کشور همچون سیستان بلوچستان، جنوب و شمال غرب خراسان جنوبی، اصفهان، جنوب و غرب یزد، سمنان و … رویش دارد. اخیرا برخی کشورها لگجی را اهلی نموده و در مزارع تحت کشت قرار می دهند. قابل ذکر است لگجی به کم آبی مقاوم بوده و در صورت کشت به طور اهلی محصول بهتر و بیشتری تولید می نماید.

خواص گیاه لگجی

گیاه لگجی به علت داشتن ترکیباتی مانند فلانوئید، پکتین و گلیکوزید در طب سنتی جایگاه ویژه ای دارد. این گیاه دارای خواص ضد التهابی، ضد درد و ضد سرطانی می باشد که امروزه با تحقیقات و آزمایشات متعدد تاثیرات آن ثابت شده است. با توجه به فواید بی شمار و عناصر ارزشمند بیوشیمیایی این گیاه گاه از غنچه های کوچک (جوانه های زایشی) و میوه های نارس آن به عنوان خاویار گیاهی یاد می شود. از جمله خواص گیاه لگجی می توان به موارد زیر اشاره نمود:

  • بهبود یبوست و نفخ معده

گیاه لگجی منبع خوبی از فیبر می باشد. فیبر سبب کاهش یبوست می گردد. یک قاشق غذاخوری لگجی محتوی ۰.۳ گرم فیبر می باشد. این میزان برابر معادل سه درصد نیاز روزانه بدن می باشد. لگجی در درمان نفخ و همچنین بهبود درد معده موثر است.

گیاه لگجی در بهبود فشار خون موثر می باشد. طبق تحقیقات صورت گرفته بر موش های دارای فشار خون بالا که با عصاره میوه گیاه لگجی تحت تست واقع شوند، مشخص شد که بعد از ۸ روز میزان فشار خون آن ها به طرز چشمگیری کاهش پیدا کرده است. این کار با افزایش غلظت سدیم ادرار، پتاسیم و کلراید همراه بود.
خواص درمانی این گیاه در کاهش فشار خون فاقد عوارض جانبی گزارش شد. زیرا در طول دوره درمانی، تغییری در ضربان قلب مشاهده نشد. به نظر می رسد ترکیبات دارویی گیاه کبر با افزایش دفع الکترولیت های کلیه و مهار فعالیت آنزیم مبدل آنژیوتانسین، سبب کاهش فشار خون می شوند.

پوست ریشه های گیاه لگجی مصارف طبی دارد. در تحقیقاتی روی ریشه این گیاه مشخص شد که عصاره حاصل از ریشه های گیاه کبر خاصیت ضد میکروبی قابل توجهی از خود نشان داده است. محققین بررسی کرده اند عصاره ریشه کاپاریس اثر مهار کننده در برابر انواع باکتری و قارچ ها دارد.

در طول یک آزمایش بالینی روی ۵۴ فرد دیابتی که با استفاده از دارونما به مدت دو ماه ۱۲۰۰ میلی گرم عصاره گیاه کبر مصرف می کردند، مشخص شد میزان قند خون ناشتا در این گروه به طرز چشمگیری کاهش یافته است. همچنین هیچ عارضه کلیوی و کبدی در این افراد گزارش نشد. در آزمایش دیگری نیز که با هدف بررسی تاثیر عصاره میوه لگجی روی میزان گلوکز بر موش صحرایی دیابتی صورت گرفت، مشخص شد تجویز عصاره هیدرولیکی میوه کبر در دیابت نوع ۱ سبب کاهش قند خون حیوان شده است.

گیاه لگجی یا کبر از گذشته در طب سنتی به عنوان داروی محرک کبدی و بهبود عملکرد آن شناخته شده می باشد. برای این هدف پوست ریشه گیاه را در درمان بیماری های کبدی و طحال مورد استفاده قرار می گیرد.

  • سودمند برای رماتیسم مفصلی

رماتیسم مفصلی یا آرتریت روماتوئید نوعی بیماری خود ایمنی و التهابی می باشد که سیستم ایمنی بدن را با اختلال روبرو می کند. این بیماری سبب التهاب مفاصل سراسر بدن به ویژه زانوها می گردد. بر اساس پژوهش های انجام شده اکثر افراد مبتلا به این بیماری، درمان سنتی با گیاهان دارویی را به داروهای شیمایی ترجیح داده اند. استفاده از گیاهانی با طبع گرم و خشک و حاوی خاصیت ضد التهابی جهت بهبود علائم این بیماری از گذشته مورد توجه متخصصان طب سنتی بوده است.

کاپاریس یا لگجی گیاهی است که هم طبع گرم و خشک دارد و هم دارای خاصیت ضد التهابی بالایی است که می تواند جهت بهبود یا کاهش علائم آرتریت روماتوئید موثر واقع شود. در طب سنتی ایرانی علاوه بر میوه و غنچه های لگجی از پوست ریشه این گیاه نیز در درمان رماتیسم استفاده می کنند.

اگر به دنبال روشی برای لاغری و کاهش وزن هستید، گیاه لگجی یا کاپاریس انتخاب خوبی برای برنامه رژیم غذایی خواهد بود. این گیاه سرشار از فیبر بوده و کالری کمی دارد. فیبر زیاد گیاه لگجی سبب می شود تایم طولانی تری احساس سیری ایجاد شود.

  • بهبود مشکلات پوستی

از دیگر خواص لگجی این است که از این گیاه جهت درمان برخی مشکلات پوستی نظیر قرمزی پوست، سوزش و درمان جوش هم استفاده می شود. از این رو عصاره گیاه کاپاریس در محصولات بهداشتی مورد استفاده قرار می گیرد. همچنین این گیاه می تواند به دلیل خواص آنتی اکسیدانی اش روند پیری پوست را هم به تاخیر بیندازد.

کلسترول ماده چربی می باشد که توسط دو نوع لیپوپروتئین مختلف در جریان خون به گردش در می آید. کلسترول ال دی ای سبب تجمع چربی در رگ ها شده و کلسترول بالای خون از دلایل اصلی انسداد عروق، بروز بیماری های قلبی و مرگ و میر می باشد. با کنترل رژیم غذایی و مصرف بعضی از مواد دارویی می توان میزان کلسترول بالای خون را کاست. لگجی گیاهی است که اثربخشی آن در کم کردن کلسترول ثابت شده است.

سایر فواید گیاه لگجی برای سلامتی

از سایر فواید و خواص گیاه لگجی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • پوست ساقه گیاه و میوه آن جهت درمان سرفه و گلو درد موثر است.
  • ریشه گیاه جهت گرفتگی طحال مفید می باشد.
  • از گل های معطر لگجی برای تهیه عطر و ادکلن استفاده می شود.
  • این گیاه ترشح ادرار و قاعدگی را زیاد می کند.
  • افزایش دهنده قوای جنسی است.
  • کاپاریس در درمان بواسیر و شستشوی روده ها موثر است.
  • در طب سنتی توصیه شده برای کبد چرب ترشی میوه لگجی همراه با غذا مصرف شود.

  • پوست ریشه لگجی فعال ترین بخش گیاه بوده و به دلیل طبع گرم و خشک به عنوان قابض و از بین برنده سردی مورد استفاده قرار می گیرد.
  • اخیرا به خاصیت ضد سرطانی گیاه لگجی پی برده اند.
  • برگ های ساییده شده لگجی به عنوان ضماد برای زخم سطحی و نقرس کاربرد دارد.
  • غنچه های گیاه به شکل نمک سود برای درمان فقر آهن سودمند است.
  • نوعی ترکیب موجود در آن سبب تقویت مویرگ ها شده و مانع از لخته شدن خون می گردد.
  • غنچه و میوه گل جهت رفع انگل معده موثر است.
  • فراورده های حاصل از این مبوه برای تقویت سیستم ایمنی سودمند هستند.

چند توصیه مهم برای مصرف گیاه لگجی

توصیه می شود افرادی که دارای مزاج گرم هستند لگجی را با شربت سکنجبین مصرف نمایند. این گیاه برای فشار خون مفید است ولی مصرف زیاد آن به علت وجود سدیم زیاد ممکن است نتیجه عکس برای فشار خون ایجاد کند. همچنین زیاده روی در مصرف کاپاریس سبب بروز ناراحتی های معده می شود. از این رو توصیه شده در مصرف آن اعتدال رعایت شود. ضمنا زنان باردار و شیرده در مصرف آن احتیاط نمایند. و افرادی که آهن بدن آن ها در حد نرمال است؛ از خوردن لگجی خودداری کنند.

گیاه لگجی چه کاربردهایی دارد؟

حال که با خواص گیاه لگجی آشنا شدید، خوب است بدانید که این گیاه در چه زمینه هایی کاربرد دارد.

۱. کشاورزی و طبیعت

گیاه لگجی یا کبر دارای مصارف و کاربردهای متنوعی از جمله حفاظت از خاک، احیای اراضی، تناسب با کشاورزی کم نهاده ، ایجاد فضای سبز و فرصت های شغلی دارد. این گیاه به کم آبی و فقر خاک مقاوم می باشد از این رو به عنوان گیاه زراعی برای توسعه کشاورزی بومی بخصوص کشاورزی کم نهاده در زمین های آسیب پذیر توصیه می شود.

۲. مصرف خوراکی

همانطور که پیشتر اشاره شد میوه و غنچه های گیاه لگجی با طعم بی نظیر خود یکی از خوش طعم ترین ترشیجات و چاشنی ها را به وجود می آورند. که در بیشتر مناطق دنیا از جمله ایتالیا پرطرفدار است. غنچه و میوه نارس این گیاه را بعد از جوشاندن و گرفتن تلخی آن، نمک سوده نموده یا با آن ترشی درست می کنند تا سرکه از گرمی گیاه بکاهد.

در جنوب کشورمان به غنچه گیاه لگجی، دک اطلاق می شود که با تخم مرغ پخته می شود. این غنچه ها در ترکیب با سالاد، پیتزا و خوراکی های گوشتی، طعم بی نظیری ارائه می دهد. در استان فارس نیز میوه ناراس آن جوشانده و بعد از گرفتن تلخی به ترشی تبدیل می شود. لگجی سرشار از مواد مغذی و ترکیبات مفید مانند فیبر، کربوهیدرات، ویتامین های c,a,k,e,b1,b2,b6 و مواد معدنی از جمله آهن، سدیم، پتاسیم می باشد.

۳. مصرف دارویی

همانطور که در این مطلب اشاره شد گیاه لگجی خواص دارویی زیادی دارد. از عصاره این گیاه در ساخت داروها و مواد آرایشی وبهداشتی استفاده می شود. همچنین از اجزای مختلف گیاه مانند برگ ها، پوست ، ساقه و ریشه جهت درمان بیماری های مختلفی استفاده می شود.

در صورت علاقمندی به آشنایی با خواص دیگر گیاهان خوراکی و دارویی از جمله گیاه سوسنبر و پونه کوهی روی لینک کلیک نماید.

منبع : آرگا

برچسب :

منابع سایتآرگا _ روزانه _ دانشنامه اسلامی _ تاپ ناز _ پرشین وی _ایرنا _ بیتوته _ دلگرم _ سلام دنیا _ همگام درس _ فال و خواب _ توپ تاپ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا